Cztery pory roku na talerzu

SPOSÓB ŻYWIENIA SIĘ KAŻDEGO Z NAS DETERMINOWANY JEST PRZEZ WIELE CZYNNIKÓW. SĄ WŚRÓD NICH Z PEWNOŚCIĄ WYNIESIONE Z RODZINNEGO DOMU TRADYCJE I ZWYCZAJE KULINARNE, SĄ TAKŻE INDYWIDUALNE UPODOBANIA I PREFERENCJE KONSUMENCKIE.

Dieta może być także zróżnicowana w zależności od naszego stanu zdrowia, aktywności fizycznej, samopoczucia czy nastroju.  Jednym z ważnych czynników wpływających na wygląd naszego talerza jest pora roku i związana z tym sezonowa dostępność różnych produktów spożywczych, a zwłaszcza owoców i warzyw. Co prawda asortyment produktów dostępnych na rynku jest bardzo szeroki niezależnie od pory roku i nawet zimą możemy cieszyć się świeżymi truskawkami, czy borówkami, to jednak zdecydowanie „większy apetyt” mamy na truskawki w czerwcu, a na dynię jesienią i zimą. Bez względu na porę roku i sezonowość produktów, dieta powinna być prawidłowo zbilansowana i urozmaicona. Nawet latem czy wiosną może być uzupełniona produktami mrożonymi, kiszonymi lub konserwowanymi, jeśli niedostępne są produkty świeże. Niektórzy uważają, że dieta powinna mieć właściwości przeciwne do temperatury otoczenia i aury, tzn. zimą powinna być rozgrzewająca, latem orzeźwiająca i chłodząca, wiosną lekka, a jesienią łagodząca chandrę. Z pewnością ogólne zasady prawidłowego żywienia są niezmienne i nie zależą od pory roku.  

Wiosna

Wiosna to czas, kiedy przyroda budzi się do życia, a my mamy ochotę jak najszybciej pozbyć się grubych kurtek, czapek i szalików. Zmienia się też wygląd naszego talerza. Pojawiają się lżejsze dania z dużym udziałem warzyw i dodatkiem rzeżuchy, kiełków, szczypiorku i pietruszki. Do tego zestawu dołączyła ostatnio świeża kolendra, która doskonale komponuje się między innymi z dynią, awokado i pomidorem. W okresie wczesnowiosennym nasze warzywne menu może bazować na warzywach mrożonych i rozszerzać się w miarę pojawiania się sezonowych warzyw świeżych. Podobnie w przypadku owoców, zanim pojawią się owoce sezonowe, możemy urozmaicać nasze jadłospisy mrożonymi malinami, truskawkami czy wiśniami. Często po zimie, staramy się nieco zmniejszyć rozmiary ciała, planując niskokaloryczne dania. Skomponowanie lekkich i smacznych posiłków o obniżonej kaloryczności jest łatwe, jeśli bazą diety będą warzywa i to nie tylko w postaci dodatków do głównego dania. Największą zaletą warzyw jest ich wysoka wartość odżywcza, przy równocześnie niskiej wartości kalorycznej. Są ponadto doskonałym źródłem witamin i związków mineralnych, składników niezwykle ważnych dla zachowania odporności w okresie wiosennym. Warzywa świeże i gotowane powinny zajmować przynajmniej połowę talerza obiadowego. Wiosna to sezon na szparagi, niezwykle atrakcyjne kulinarnie warzywo o wysokiej wartości odżywczej. Gotowane lub zapiekane szparagi to stały element wiosennego menu. 

Lato

Lato to prawdziwa uczta warzywno-owocowych smaków i kolorów. Kiedy temperatura otoczenia jest wysoka chętniej sięgamy po kolorowe sałatki z chrupiących warzyw, a na deser jadamy typowo letnie owoce, jak na przykład truskawki, czereśnie, czy jagody. Dania obiadowe to często zimne zupy (chłodniki, gazpacho, zupy owocowe), dania z grillowanych ryb lub mięsa z dodatkiem warzyw. Jako dodatek do sałatek i surówek stosuje się lekkie dresingi na bazie oleju roślinnego i octu balsamicznego. Doskonałym letnim daniem są faszerowane (ryżem, kasą lub mięsem) warzywa np. kabaczki, cukinia, bakłażan, pomidor czy kalarepa. Złote letnie warzywo to kukurydza, z której można przyrządzić zarówno zupę, jak też sałatkę czy zapiekankę. Szeroki asortyment świeżych warzyw i stosowanych technik kulinarnych (gotowanie, duszenie, pieczenie, grillowanie) sprawia, że latem mamy wprost nieograniczoną liczbę łatwych do przyrządzenia i atrakcyjnych dań. Podobnie w przypadku deserów. Truskawki, maliny, jagody, agrest, porzeczki, czereśnie, wiśnie, a pod koniec lata śliwko możemy spożywać w postaci sałatek owocowych, musów i  galaretek.

Atrakcyjnym letnim deserem będą sorbety, przygotowane z soków owocowych. W czasie letnich upału, nie można zapomnieć o napojach. Może to być woda z dodatkiem mięty, plasterków cytryny i np. mrożonych owoców.

teaser_GNOCCHI-ZAPIEKANE-Z-WARZYWAMI-I-MOZZARELLĄ

Jesień

Okres jesienny to kolorowe drzewa, spadające złote liście oraz chłodne, ale też wietrzne i deszczowe dni. Coraz krótsze jesienne dni, po pełnym słońca lecie nie wprawiają w dobry nastrój. Często, aby poprawić sobie nastrój sięgamy po czekoladę, kakao czy inne słodkie przekąski. „Słuchając potrzeb własnego organizmu” jadamy potrawy nieco bardziej kaloryczne, z kasz, ziemniaków i makaronów. Na jesiennym stole królują różne dania z grzybów, desery na bazie jabłek, śliwek i malin. Dużą popularnością cieszą się też potrawy z roślin strączkowych (soczewicy, fasoli, soi, grochu). Niekwestionowaną warzywną królową jesieni jest dynia. Można z niej przyrządzać zupy, przystawki, dodatki do dania głównego, a nawet desery. Gotowana, duszona lub pieczona, świeża lub mrożona będzie doskonałym uzupełnieniem diety w karotenoidy. W jesiennym menu pojawia się więcej warzyw gotowanych niż surówek, chociaż kapusta kiszona i surówka z marchwi, to zarówno jesienny, jak też zimowy standard. Wspomnieniem lata jesienią mogą być mrożone owoce (np. wiśnie, truskawki) i warzywa (np. szpinak). 

Zima

Z nastaniem zimy i bardzo niskich temperatur chętniej sięgamy po gorące, bardziej kaloryczne dania. Częściej na naszych stołach pojawiają się zupy, przyprawione imbirem kurkumą i chili. Typowe zimowe zupy to barszcz czerwony, krupnik, zupa pomidorowa, cytrynowa, grzybowa, z dyni, ogórkowa, kalafiorowa i jarzynowa. W tradycyjnej polskiej kuchni zupy stanowią jedno z podstawowych dań obiadowych. 

Niestety coraz częściej zupę wykreśla się z jadłospisu w przekonaniu, że jest to potrawa zbyt pracochłonna, a w dodatku bardzo kaloryczna. W rzeczywistości przygotowanie zup wcale nie musi być ani długotrwałe ani też skomplikowane. O kaloryczności zupy decydujemy sami, dobierając poszczególne jej składniki i dodatki. Najłatwiejsze do przygotowania są zupy-kremy, które można przyrządzić nawet w 15 minut. Mrożone warzywa, takie jak dynia, brokuły, fasolka szparagowa, kalafior, marchew, pieczarki i kukurydza doskonale nadają się do przygotowania takich zup. Mogą być podawane z grzankami, kluseczkami, groszkiem ptysiowym, „kleksem” śmietany czy jogurtu, pestkami dyni, prażonymi migdałami, drobno posiekanym koperkiem, pietruszką lub bez żadnych dodatków. Dobrym sposobem na podkreślenie smaku warzyw jest dodatek aromatycznych przypraw. W okresie zimowym doskonale sprawdzają się przyprawy takie jak imbir, papryczka chilli, kurkuma, chrzan i czosnek. Nawet niewielka porcja zupy warzywnej (jedno- lub wieloskładnikowej) będzie stanowiła uzupełnienie racji pokarmowej w warzywa, których w jadłospisie nigdy za wiele. Wykorzystując obfitość warzyw sezonowych, lub coraz bogatszą ofertę warzyw mrożonych, możemy przygotować zupy dostarczające witamin, składników mineralnych i niewielkich ilości błonnika. 

W okresie zimowym doskonale sprawdzają się, nieco bardziej pracochłonne dania jednogarnkowe oraz zapiekanki. Niskie temperatury za oknem zachęcają do spożywania gorących napojów, jak kakao, czarna i zielona herbata, czekolada. Napoje te zawierają składniki o korzystnym wpływie na układ immunologiczny i układ nerwowy. Nie można też zapominać o fermentowanych napojach mlecznych, zawierających dobroczynne bakterie (probiotyki) i prebiotyki. 

dr inż. Danuta Gajewska, Polskie Towarzystwo Dietetyczne

PLIKI